Zygmunt Mineyko (1840–1925) i jego syn Stanisław (urodzony po 1874 roku, zmarły w listopadzie 1924) należeli do rodziny darczyńców monet antycznych dla polskich instytucji. Jarosław Bodzek w ich biogramie przedstawiał ojca jako inżyniera, polskiego patriotę, powstańca, podróżnika i filhellena, a syna jako lekarza, poetę, publicystę, żołnierza armii greckiej oraz greckiego i polskiego patriotę. Dar Mineyków oceniał jako jeden z najważniejszych darów monet antycznych w dziejach Muzeum Narodowego w Krakowie. Poniższe informacje zachowują pochodzenie i różnice między biogramem Bodzka, zbiorczym tekstem Elżbiety Korczyńskiej o darczyńcach oraz biogramem podpisanym przez Polska Światu.
Zygmunt
Według Bodzka Zygmunt urodził się na Litwie, uczestniczył w powstaniu styczniowym, został zesłany na Sybir i uciekł do Francji, gdzie uzyskał wykształcenie. Następnie wykonywał prace inżynieryjne w azjatyckiej części Turcji oraz na obszarach dzisiejszej Bułgarii i Grecji. W 1874 roku poślubił Greczynkę Prozerpinę Manarys. Mieli kilkoro dzieci, w tym Stanisława. Fascynacja kulturą grecką skłoniła Zygmunta w 1891 roku do opuszczenia Turcji i przeniesienia się do wolnej Grecji; do 1917 roku sprawował funkcję głównego inżyniera państwa greckiego.
Bodzek podkreślał jego przywiązanie do Polski do końca życia i nazywał go szczególnie frapującą postacią XIX i początku XX wieku. W 1922 roku Mineyko odwiedził niepodległą ojczyznę i otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.
Zygmunta interesowały dzieje i kultura starożytnej Grecji. Bodzek zaliczał wkład w odkrycie Dodony do jego najważniejszych osiągnięć. Przytoczona przez autora wypowiedź samego Mineyki wskazywała zainteresowanie archeologią, a szczególnie numizmatyką. Mineyko napisał trzytomową pracę o „metodach poznawania objawów numizmatycznych”, zawierającą, według tej relacji, jego własne nowe pomysły i sposoby badania. Bodzek określał ją jako zaginioną w czasie pisania biogramu; brak tytułu i późniejszych losów nie został uzupełniony domysłem.
Jego kolekcja liczyła co najmniej kilkaset starożytnych monet. Bodzek przypuszczał, że zebrał je podczas zawodowych podróży po Turcji, Grecji i Bułgarii. Polska Światu opisuje ten sam związek kolekcji z pobytami w tych krajach bardziej stanowczo, bez zaznaczenia przypuszczenia.
Stanisław
Bodzek zaznaczał, że o Stanisławie wiadomo mniej niż o ojcu. Stanisław urodził się po 1874 roku, chodził do gimnazjum w Smyrnie i w 1891 roku opuścił Turcję z rodzicami. Po studiach medycznych był do 1915 roku dyrektorem szpitala dziecięcego w Patras. W tymże 1915 roku powołano go do armii greckiej. Jako porucznik opiekował się chorymi żołnierzami i zaraził się gruźlicą. Według Bodzka choroba spowodowała jego przedwczesną śmierć w listopadzie 1924 roku.
Wydał kilka tomików poezji po nowogrecku; zachowany tekst nie podaje ich tytułów. Angażował się politycznie po stronie Georgiosa Papandreu, męża swojej siostry Zofii. Biogram Polska Światu zapisuje nazwisko polityka jako Georgios Papandreou, nazywa Zofię córką Zygmunta i wskazuje, że jej mąż został później premierem Grecji. Wariant pisowni pozostaje przypisany temu źródłu.
Bodzek deklarował brak szerszej wiedzy o archeologicznych i numizmatycznych zainteresowaniach Stanisława. Za ich jedyne świadectwo uznawał opisany poniżej dar monet. Nie jest to podstawa do przypisania synowi wszystkich badań i kolekcji ojca.
Dary
Bodzek podaje, że Stanisław złożył dar 96 antycznych monet greckich, które trafiły do MNK w dwóch partiach, w 1924 i 1926 roku. Stanisław nie wybrał konkretnej instytucji, lecz chciał wzbogacić takie polskie muzeum, dla którego monety stanowiłyby najcenniejszy nabytek. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zdecydowało o przekazaniu ich do Krakowa na podstawie opinii Polskiej Akademii Umiejętności.
Opis daru wymienia następujące grupy:
| Obszar emisji | Liczba monet w opisie Bodzka |
|---|---|
| Tracja | 3 |
| Macedonia | 6 |
| Grecja właściwa | 3 |
| Azja Mniejsza, od Pontu po Cylicję | 78 |
Suma wymienionych pozycji wynosi 90. Nie objaśnia zatem sześciu egzemplarzy z deklarowanego daru 96 monet. Elżbieta Korczyńska w zbiorczym tekście o ofiarodawcach podaje natomiast 95 monet greckich, przekazanych przez Stanisława w latach 1924 i 1926, i jednoznacznie określa je jako zbiór zebrany przez ojca. Zygmunta przedstawia tam jako powstańca, emigranta, podróżnika i archeologa-amatora. Liczby 95 i 96 są wariantami źródeł, a 90 jest sumą wyszczególnionych grup; żadnej nie zastąpiono inną.
Według Bodzka wszystkie monety poza jednym srebrnym egzemplarzem były brązowe. Autor wyróżniał monety trackiego króla Adaiosa i „Filipa IV Macedońskiego”, brąz Gordiana III wybity w Nikai oraz serię monet Laodikei. Określenie „Filipa IV Macedońskiego” pochodzi z opisu Bodzka; brak danych pozwalających zweryfikować identyfikację tej monety.
Dwa podpisy ilustracji przypisują Stanisławowi także konkretne monety: brąz Otacylii Sewery z Magnezji w Lidii, datowany na 244–249 n.e. (źródło zapisuje „Otacilla Sewera”), oraz rewers brązu z Heraklei Pontyjskiej w rejonie Morza Czarnego, około II–I wieku p.n.e.
Bodzek oceniał dar jako szczególnie cenne uzupełnienie niezbyt licznej wówczas antycznej kolekcji MNK. Jego znaczenie dla badań monet miast Azji Mniejszej wiązał z jednolitym charakterem zbioru i przewagą emisji tego obszaru.
W odróżnieniu od stanowczego sformułowania Korczyńskiej Bodzek przypuszczał, że Stanisław reprezentował ojca. Wskazywał na szerszą akcję wzbogacania polskich muzeów przez Zygmunta: w 1921 roku 129 monet dla Muzeum Narodowego w Warszawie, w 1924 roku 53 monety dla Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz zamiar przekazania 139 monet Uniwersytetowi Stefana Batorego w Wilnie podczas pobytu w Polsce w 1922 roku. Ostatni zapis opisuje zamiar, nie potwierdzoną darowiznę.
Bodzek zaliczał dar krakowski do tej rodzinnej akcji. Zygmunt widział w Stanisławie kontynuatora swojej działalności i chciał podtrzymać jego więź z Polską — w przytoczeniu autora „przywrócić” go Polsce. Bodzek zastrzegał, że hipoteza reprezentowania ojca nie umniejsza zasług syna, lecz tłumaczy dar jako część patriotycznie motywowanej działalności rodziny. To interpretacja autora biogramu, nie rozstrzygnięcie pochodzenia każdej monety.
Zobacz również: Muzeum Czapskich, Ofiarodawcy zbiorów numizmatycznych.
Życiorys Zygmunta według Polska Światu
Biogram Polska Światu, którego pole autorstwa również wskazuje Polska Światu, określa Zygmunta jako inżyniera wojskowego, naukowca, hellenofila, współautora odkryć archeologicznych i honorowego obywatela Grecji. Podaje urodzenie w Bałwaniszkach w 1840 roku oraz grecki zapis imienia i nazwiska: Ζίγκμουντ Μινέικο.
Według biogramu Polska Światu Zygmunt zmarł 27 grudnia 1925 roku w Atenach.
Według Polska Światu po ukończeniu liceum w Wilnie Mineyko wstąpił do Mikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego w Sankt-Petersburgu. W 1861 roku wrócił w rodzinne strony i prowadził antyrosyjską agitację wśród ludności polskiej i białoruskiej. Prześladowania skłoniły go do wyjazdu do Szkoły Wojskowej w Genui. Podczas powstania styczniowego w 1863 roku, wrócił do kraju i służył pod rozkazami Mariana Langiewicza. Najpierw aresztowali go Austriacy; po wydaniu Rosji został skazany na śmierć, a wyrok zamieniono na zesłanie na Syberię.
Kopia datuje ucieczkę na 1856 rok, mimo umieszczenia jej po wydarzeniach powstania styczniowego. Ta sprzeczna wewnętrznie data nie jest przyjmowana jako ustalona ani po cichu zastępowana innym rokiem. Według dalszej relacji Mineyko dotarł do Francji, spotkał Napoleona III i studiował w paryskiej École Militaire na wydziale inżynierii lądowej i wodnej.
Polska Światu podaje, że w latach 70. XIX wieku był naczelnym inżynierem Epiru i Tessalii. Od 1872 roku budował fortece Jánina i Préveza oraz drogi strategiczne w Epirze. Przez kolejne dekady Mineyko jako główny inżynier nadzorował budowę kolei, mostów i kanałów w Bułgarii, Turcji i Grecji.
Według tego biogramu założył rodzinę w Grecji i mieszkał kolejno w Ioanninie, Smyrnie i Atenach. Wcześniejsze opracowanie wiki podawało również, że pracował w Smyrnie; zachowana obecnie kopia biogramu mówi o zamieszkaniu tam, więc informacja o pracy pozostaje przypisana starszemu opracowaniu. Przez lata kierował departamentem w Ministerstwie Robót Publicznych; nazwy departamentu i ram czasowych nie podano. W 1876 roku zainicjował zakończone powodzeniem poszukiwania starożytnego teatru w Dodonie. Podczas pierwszej wojny bałkańskiej przyczynił się do zdobycia Ioanniny przez Greków i otrzymał grecki Złoty Krzyż Zasługi. Pochowano go na Pierwszym Cmentarzu Ateńskim.
Biogram wymienia jako wykorzystane źródła dawny serwis Czapskich, tom VII Inżynierów polskich XIX i XX wieku pod redakcją Józefa Piłatowicza oraz materiały Ambasady RP w Atenach. Zawiera także podziękowanie ambasadzie za pomoc i końcową etykietę „INŻYNIERIA”. To opis bibliografii oraz autorstwa strony Polska Światu, nie deklaracja odczytania tych publikacji osobno.
Źródła
- Odzyskana strona: Jarosław Bodzek, Zygmunt i Stanisław Mineykowie. Kopia z 2007-08-28; serwis Towarzystwa Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego.
- Materiały archiwalne: MINEYKO ZYGMUNT (1840-1925) - Grecja » Polska Światu - inżynieria. Autorstwo na stronie: Polska Światu; wykorzystana lokalnie zachowana kopia, bez podanej daty archiwizacji.
- Odzyskana strona: Elżbieta Korczyńska, zbiorcze opracowanie o ofiarodawcach monet antycznych. Kopia z 2007-01-07; serwis Towarzystwa Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego.