CZAPSCY

Encyklopedia / Dzieła i publikacje

Książki i pisarstwo Józefa Czapskiego

Publikacje autorskie, edycje dziennika i książki o artyście.

Dorobek Józefa Czapskiego obejmuje krytykę sztuki, eseistykę, wspomnienia i dokumentację doświadczeń wojennych. Poniższy wykaz rozróżnia jego publikacje od książek innych autorów o nim.

Książki autorskie

Dzienniki i inne teksty

  • Dzienniki — wieloletnie zapiski; wybory i fragmenty ukazywały się osobno.
  • Józef Czapski. Dzienniki, wspomnienia, relacje — Oficyna Literacka, Kraków 1986.
  • Proust contre la déchéance — Noir sur Blanc, 1987.
  • Raj utracony — szkic po śmierci Bonnarda, pierwszy numer Kultury, czerwiec 1947.
  • Rozmowa z Andrzejem Maurois i esej o Prouście — Przegląd Współczesny, 1928.
  • Niewydana książka o Rozanowie; fragment Sprzeczne widzenie: Rozanow – Mauriac ukazał się w Znaku w 1958 według zapisanej kopii biogramu Józefa. Rok 1938 w posłowiu Pollakówny jest błędny w odniesieniu do tego miesięcznika, którego pierwszy numer ukazał się w 1946.
  • Przedmowa do wyboru Rozanowa La face sombre du Christ — Gallimard, 1964.
  • Hojność błyskawiczna — wspomnienie Jeleńskiego, Zeszyty Literackie 21, zima 1988.

Książki o Czapskim i publikacje ilustrowane

  • Murielle Werner-Gagnebin, Czapski, la main et l’espace — L’Age d’Homme, Lozanna 1974.
  • Joanna Pollakówna, Czapski — album, Krupski i S-ka, 1993.
  • Wojciech Karpiński, Portret Czapskiego — Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996.
  • Wokół kolekcji Aeschlimanna — katalog wystawy.
  • Adam Zagajewski, Jechać do Lwowa — Aneks, Londyn 1986; wydanie ilustrowane stronami dziennika Czapskiego.
  • Maria Czapska, Miłosierdzie na miarę klęsk — Veritas, Londyn 1954; rysunki Józefa, tematem Zakład św. Kazimierza w Paryżu.
  • Daniel Halévy, Courrier d’Europe — Grasset, 1933; książka po podróży po Polsce i Europie Środkowej, dedykowana Czapskiemu.

Edycje książek — dane bibliograficzne

Poniższe dane pochodzą z zapisanej kopii biogramu w Wikipedii. Wykaz zachowuje odrębne wydania i informacje o ich opracowaniu.

  • Józef Pankiewicz. Życie i dzieło. Wypowiedzi o sztuce (M. Arct 1936; reprint: Wydawnictwo FIS 1992)
  • O Cézanne’ie i świadomości malarskiej (Instytut Propagandy Sztuki 1937)
  • Proust contre la déchéance. Conférences au camp de Griazowietz (powstanie: na przełomie 1940/1941 jako seria odczytów dla współtowarzyszy uwięzionych w sowieckim obozie w Griazowcu; Pierwodruk: „Kultura” (Paryż), nr 12 i 13/1948; wydanie książkowe w jęz. francuskim: Les Éditions Noir sur Blanc 1987, ISBN 2-88250-000-9)
  • Wspomnienia starobielskie (data powstania: 1943; Oddział Kultury i Prasy 2. Korpusu 1944 (2 wydania); 1945; II obieg wydawniczy: NOWA 1979, Wydawnictwo im. gen. E. Fieldorfa 1984, Biblioteka Spotkań 1985, Recto 1989, Niezależne Warsztaty Wydawnicze Ogniwo 1990; wydania w jęz. francuskim: Souvenirs de Starobielsk, wstęp Gustaw Herling-Grudziński, Collection „Temoignages” 1945, Les Éditions Noir sur Blanc 1987, ISBN 2-88250-001-7; wydanie w jęz. włoskim: Ricordi di Starobielsk, Rzym 1945)
  • Lettre ouverte à Jacques Maritain et François Mauriac (pierwodruk w jęz. polskim: „Orzeł Biały” nr 34/1944; wydania w jęz. polskim i włoskim: Drukarnia Polowa Armii Polskiej na Wschodzie 1944; Dalsze wydania: Tygodnik Polski nr 45/1944 [w jęz. ang.], „Więź” nr 3/1993 [w jęz. polskim])
  • Na nieludzkiej ziemi (Instytut Literacki 1949, 1962; wydanie uzupełnione o tekst Walka: Polska Fundacja Kulturalna 1969; II obieg wydawniczy: Krąg 1982; wydanie wspólne ze Wspomnieniami starobielskimi oraz tekstem Prawda o Katyniu [powstanie: 1945]: Editions Spotkania 1984, 1985; II obieg wydawniczy: Oficyna Wydawnicza Reduta 1986, Wydawnictwo Most 1986, Solidarność Walcząca 1986, Krakowskie Towarzystwo Wydawnicze 1987, Skarżyska Oficyna Wydawnicza SOWa 1987, Międzyzakładowa Struktura Solidarności V 1987; wydania oficjalne: Czytelnik 1990, Znak 2001, ISBN 83-240-0000-3; przekład angielski: The Inhuman Land, przeł. G. Hopkins, Londyn 1951, Nowy Jork 1952, Londyn 1987; przekład francuski: Terre inhumaine, przeł. Maria Adela Bohomolec, Paryż 1947, jako La terre inhumaine. Adapté du pol. par M. A. Bohomolec et Joseph Czapski, wstęp Daniel Halévy, L’Age d’Homme, Lozanna 1979; przekład niemiecki: Unmenschliche Erde, przeł. W. Gromek, posłowie Józef Czapski, Kolonia 1967, Frankfurt nad Menem 1969)
  • Oko (Instytut Literacki 1960)
  • Dwugłos wspomnień (wspólnie z Marią Czapską; Polska Fundacja Kulturalna 1965)
  • Tumult i widma (Instytut Literacki 1981, II obieg wydawniczy: [b.m.w.] 1985, NOWA 1988; Znak 1997, ISBN 83-7006-535-X; wydanie francuskie: Tumulte et spectres, przeł. Thérèse Douchy [Teresa Dzieduszycka], Les Éditions Noir sur Blanc 1991, ISBN 2-88250-022-X)
  • Patrząc. Z autoportretem i 19 rysunkami autora (wybór i posłowie Joanna Pollakówna; Znak 1983, 1996, ISBN 83-7006-450-7)
  • Dzienniki, Wspomnienia, Relacje (oprac. Joanna Pollakówna; II obieg wydawniczy; Oficyna Literacka 1986)
  • Swoboda tajemna (oprac. redakcyjne Andrzej Kaczyński; Wydawnictwo Pomost 1989 [II obieg wydawniczy]; 1991, ISBN 83-85219-02-1)
  • Czytając (wybór wstęp i opracowanie Jan Zieliński; Znak 1989, ISBN 83-7006-053-6)
  • Wyrwane strony (rozszerzona wersja książki Dzienniki, Wspomnienia, Relacje; oprac. Joanna Pollakówna przy udziale Piotra Kłoczowskiego; Les Éditions Noir sur Blanc 1993; wydanie krytyczne oparte na rękopisach, poprawione i rozszerzone (oprac. Barbara Toruńczyk, przypisy i komentarze Mikołaj Nowak-Rogoziński), Warszawa, Zeszyty Literackie, 2010)
  • Józef Czapski – Podziemna korona. Fragmenty dzienników, rysunki, kalendarium życia (fragmenty książki Dzienniki, Wspomnienia, Relacje; Obserwator 1993)
  • Świat w moich oczach (rozmowy przeprowadził Piotr Kłoczowski; Ząbki-Paris 2001; seria: „Świadkowie XX wieku”, t. 6, ISBN 83-7031-265-9, ISBN 2-85316-079-3)
  • Rozproszone: teksty z lat 1925–1988 (zebrał i notami opatrzył Paweł Kądziela; Biblioteka „Więzi” 2005, ISBN 83-88032-65-8)
  • Dziennik wojenny (odczytał Janusz S. Nowak, opracował Mikołaj Nowak-Rogoziński; Warszawa, Wydawnictwo Próby, 2022, ISBN 978-83-960881-9-2)

Wydania korespondencji

Poniższe dane pochodzą z zapisanej kopii biogramu w Wikipedii. Wykaz zachowuje odrębne wydania i informacje o ich opracowaniu.

  • Józef Czapski / Jean Colin, Myślę, że wiem najważniejsze: wybór listów. Oprac. i tłum. Andrzej S. Sawicki, Kraków, TIC, 1990.
  • Jerzy Stempowski, Listy do Marii i Józefa Czapskich, w: J. Stempowski, Listy. Wstęp Jan Kott, Wojciech Karpiński. Oprac. Barbara Toruńczyk. Warszawa, Zeszyty Literackie, 2000.
  • Józef Czapski / Aleksander Wat, Korespondencja. Oprac. Alina Kowalczykowa, w: A. Wat, Dzieła zebrane, t. IV. Warszawa, Czytelnik, 2005.
  • Konstanty A. Jeleński, Listy z Korsyki. Do Józefa Czapskiego. Oprac. Wojciech Karpiński, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2003.
  • Józef Czapski, Listy do Jarosława Iwaszkiewicza, „Twórczość” 2003 nr 2/3
  • Józef Czapski / Leszek Kołakowski, Listowna rozmowa (1972–1986). Oprac. Mikołaj Nowak-Rogoziński, w: Leszek Kołakowski, Mądrość prawdziwa, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2012.
  • Józef Czapski / Ludwik Hering, Listy. T. I–II. Oprac. Ludmiła Murawska-Péju, Dorota Szczerba, Julia Juryś, Piotr Kłoczowski. Gdańsk, Fundacja Terytoria Książki, 2015–2016.
  • Józef i Maria Czapscy / Katarzyna i Zbigniew Herbertowie, Korespondencja. Oprac. Jan Strzałka, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2017.
  • Józef Czapski / Witold Gombrowicz, Korespondencja. Oprac. Mikołaj Nowak-Rogoziński, „Zeszyty Literackie” 2018 nr 1/141.
  • Józef Czapski, Listy o malarstwie. Red. Mateusz M. Bieczyński i Janusz Marciniak. Poznań, Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu, 2019.

Katalogi wystaw w języku polskim

Poniższe dane pochodzą z zapisanej kopii biogramu w Wikipedii. Wykaz zachowuje odrębne wydania i informacje o ich opracowaniu.

  • Katalog wystawy Józefa Czapskiego (wstęp Zdzisław Kępiński; Muzeum Narodowe w Poznaniu, 1957).
  • Czapski. Malarstwo i rysunek (oprac. Joanna Pollakówna; Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, maj – czerwiec 1986).
  • Józef Czapski, Katalog (teksty: Joanna Pollakówna, Stanisław Rodziński, Józef Czapski; kalendarium oprac. Joanna Pollakówna; Nowy Sącz 1991).
  • Józef Czapski. Malarstwo (Galeria „Kordegarda”, Warszawa, czerwiec – lipiec 1990).
  • Józef Czapski. Malarstwo i rysunek (wstęp Joanna Pollakówna; Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, 20 lutego – 7 kwietnia 1990).
  • Dzienniki Józefa Czapskiego. Katalog (kalendarium oprac. Joanna Pollakówna, wstęp Janusz Marciniak; Galeria Wystaw Autorskich, Muzeum Narodowe w Poznaniu 1991).
  • Józef Czapski. Malarstwo ze zbiorów szwajcarskich. Katalog (teksty: Jean Louis Kuffer, Stanisław Rodziński; Kraków – Poznań – Warszawa, marzec – sierpień 1992).
  • Wnętrze. Człowiek i miejsce. Józef Czapski w stulecie urodzin (koncepcja, wybór tekstów i ilustracji Krystyna Zachwatowicz, redakcja Zofia Gołubiew przy współpracy Barbary Małkiewicz; Muzeum Narodowe w Krakowie, 3 kwietnia – 19 maja 1996, ISBN 83-902718-8-5).
  • Józef Czapski. Widzenie życia (oprac. W. Z. [Wojciech Zmorzyński]; Muzeum Narodowe w Gdańsku Oddział Sztuki Współczesnej, marzec – czerwiec 2000, ISBN 83-911786-4-1).
  • Józef Czapski. Wokół kolekcji Aeschlimanna (podał do druku Piotr Kłoczowski; Zachęta Narodowa Galeria Sztuki – Galeria Plexus 2007, ISBN 978-83-89145-98-7).
  • Józef Czapski. Dzieła z kolekcji prywatnych (artykuły Elżbieta Skoczek – artykuł kuratorski, Katarzyna Skansberg – Wspomnienie, Janusz Nowak – o malarstwie, Rafał Wiśniewski – dyr. NCK) ; w serii: Katalogi wystaw Kordegardy. Galerii Narodowego Centrum Kultury, Wydawca: Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2022, ISBN 978-83-7982-442-7 (katalog w języku polskim i języku angielskim). Katalog do wystawy, która odbyła się 28.04.2022–5.06.2022 w Kordegardzie. Galerii Narodowego Centrum Kultury w Warszawie. Kuratorki: Elżbieta Skoczek i Katarzyna Haber.
  • Józef Czapski. Dzieła z kolekcji markiza Michaela Popiela de Boisgelin (artykuły: Elżbieta Skoczek „Obrazy i ludzie…”, Bogumił Książek „Odkryłem Czapskiego w Bretanii”, Jean Martin Popiel „Wspomnienie o Czapskim”, Murielle Gagnebin „Kolekcja obrazów Józefa Czapskiego w Kurozwękach”, Richard Aeschlimann „Kolor czasu”, Leszek Czarnecki „Merci Markiz Gilles de Boisgelin”, Elżbieta Skoczek „Józef Czapski – kontemplacja codzienności”) katalog w języku polskim. Wydawca Fundacja SUSEIA dla Zespołu Zespół Pałacowego Sp. z o.o., wydanie I, 2024, ISBN 978-83-947115-8-0.
  • Józef Czapski. Dzieła z kolekcji markiza Michaela Popiela de Boisgelin (artykuły: Elżbieta Skoczek „Obrazy i ludzie…”, Bogumił Książek „Odkryłem Czapskiego w Bretanii”, Jean Martin Popiel „Wspomnienie o Czapskim”, Murielle Gagnebin „Kolekcja obrazów Józefa Czapskiego w Kurozwękach”, Richard Aeschlimann „Kolor czasu”, Leszek Czarnecki „Merci Markiz Gilles de Boisgelin”, Elżbieta Skoczek „Józef Czapski – kontemplacja codzienności”) katalog w języku polskim. Wydawca Fundacja SUSEIA dla Zespołu Zespół Pałacowego Sp. z o.o., wydanie II, 2025, ISBN 978-83-970521-2-3.

Katalogi wystaw w innych językach

Poniższe dane pochodzą z zapisanej kopii biogramu w Wikipedii. Wykaz zachowuje odrębne wydania i informacje o ich opracowaniu.

  • Catalogue de l’Exposition de la Galerie Motte (wstęp Daniel Halévy; Genewa 1951)
  • Catalogue de l’Exposition de la Galerie M. Bénézit (wstęp Józef Czapski; Paryż 1952)
  • Catalogue de l’Exposition de la Galerie Bénézit (wstęp Michel de Ghelderode; Paryż 1961)
  • Catalogue de l’Exposition de la Galerie Motte (wstęp Jeanne Hersch; Genewa 1966)
  • Catalogue de l’Exposition de la Galerie Motte (wstęp Konstanty A. Jeleński; Genewa 1966)
  • Catalogue de l’Exposition de la Galerie Motte (wstęp Thierry Vernet; Genewa 1971)
  • Catalogue d’Exposition de la Galerie Briance (wstęp Jean Briance; Paryż, listopad – grudzień 1978)
  • Joseph Czapski. Rétrospective (teksty: Jean Louis Kuffer, Michel de Ghelderode, Wojciech Karpiński, Jeanne Hersch, Andrzej Wajda; Musée Jenisch, Vevey, 30 czerwca – 15 września 1990)
  • Józef Czapski – Peintre et écrivain (tekst: Mikołaj Nowak-Rogoziński, Fondation Jan Michalski, Montricher, Szwajcaria, 3 października – 17 stycznia, 2021)
  • Józef Czapski. Works from private collections (teksty po angielsku: Elżbieta Skoczek, Katarzyna Skansberg, Janusz Nowak, Rafał Wiśniewski) Kordegarda. Gallery of the National Centre for Culture, Krakowskie Przedmieście 15, Warsaw, 28.04.2022–5.06.2022. Curators: Elżbieta Skoczek, Katarzyna Haber.

Opracowania poświęcone Czapskiemu

Poniższe dane pochodzą z zapisanej kopii biogramu w Wikipedii. Wykaz zachowuje odrębne wydania i informacje o ich opracowaniu.

  • Murielle Werner-Gagnebin Czapski, la main et l’espace (L’Age d’Homme, Lozanna 1974)
  • Joanna Pollakówna Czapski (Wydawnictwo Krupski i S-ka 1993, ISBN 83-86117-00-1)
  • Zdzisław Peszkowski Myśląc o Józefie Czapskim (Wydawnictwo Soli Deo 1994, ISBN 83-901856-0-1)
  • Czapski i krytycy (praca zbiorowa; wybór i opracowanie Małgorzata Kitowska-Łysiak i Magdalena Ujma; Wydawnictwo UMCS 1996, ISBN 83-227-0903-X)
  • Jan Zieliński Józef Czapski. Krótki przewodnik po długim życiu (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich 1997, ISBN 83-85605-94-0)
  • Emmanuel Dufour-Kowalski Joseph Czapski, un destin polonais (L’Age d’Homme, Lozanna 1997)
  • Małgorzata Żarczyńska Historia. Kultura. Religia. Pisarstwo Józefa Czapskiego (Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie 2001, ISBN 83-7299-088-3)
  • Jil Silberstein Lumières de Joseph Czapski (Les Éditions Noir sur Blanc 2003; wyd. pol. Józef Czapski. Tumult i olśnienia, przeł. Anna Michalska, Les Éditions Noir sur Blanc 2004, ISBN 83-7392-046-3)
  • Wojciech Karpiński Portret Czapskiego (Wydawnictwo Dolnośląskie 1996, ISBN 83-7023-483-6; Fundacja Zeszytów Literackich 2007, ISBN 978-83-60046-82-1)
  • Stanisław M. Przybyszewski Józef Czapski i jego związki z Kazimierzą Wielką i Morskiem koło Koszyc, Wydawnictwo Nowa Nidzica, Kazimierza Wielka 2009, ISBN 978-83-61901-00-6.
  • Eric Karpeles Prawie nic. Józef Czapski. Biografia malarza, Wydawnictwo Noir sur Blanc 2019
  • Agata Janiak Ten, który widzi. O twórczości literackiej Józefa Czapskiego, Instytut Literatury, Kraków 2020
  • Czapski raz jeszcze… Errata do biografii Józefa Czapskiego (praca zbiorowa pod red. Elżbiety Skoczek i Mirosława Supruniuka), wydawca Instytut Literatury, Kraków 2021, ISBN 978-83-66765-31-3.

W przypisie bibliograficznym swego eseju Maria Kocójowa wskazała album Joanny Pollakówny Czapski (Warszawa 1993), zaznaczając obecność bibliografii i kalendarium, oraz Portret Czapskiego Wojciecha Karpińskiego z miejscem wydania Warszawa i datami 1996 i 2007. Wymieniła też tekst Stanisława Rodzińskiego Z Czapskim w Maisons Laffitte, „Dekada Literacka” 1992/3, nr 24/1, s. 7. Są to opracowania i świadectwa o Czapskim, odrębne od jego własnych książek.

Różnice między wykazami

Kopia biogramu datuje Czytając na 1989, kalendarium na 1990. Francuski przekład Na nieludzkiej ziemi ma w kopii rok 1947, natomiast kalendarium wskazuje wydanie Plon z 1949. Wpis o ekspozycji w Fondation Jan Michalski podaje zakres „3 października – 17 stycznia, 2021”, nie rozdzielając lat początku i końca. Dwa genewskie katalogi Galerie Motte z 1966 mają różnych autorów wstępu; pozostają osobnymi wpisami, bez założenia, że jeden jest pomyłką. Wcześniejsze zestawienie nie zostało zastąpione nowszą kopią. Kocójowa lokalizowała pośmiertne Wyrwane strony w Warszawie–Besançon (1993), a poprawione i uzupełnione kalendarium wskazywała w Wnętrze — człowiek i miejsce (Kraków 1996). Podane przez nią miejsca wydania zachowujemy obok danych innych wykazów.

Wydania podziemne w opisie Kocójowej

Maria Kocójowa wiązała częściowe przełamanie cenzury w okresie Solidarności z wielokrotnym wydawaniem poza nią Wspomnień starobielskich, Na nieludzkiej ziemi oraz Dzienników. W jej ujęciu drugi obieg upowszechniał także wiedzę o emigracji, a przemiany po 1989 roku umożliwiły publikowanie zakazanych wcześniej dzieł Czapskich w obiegu oficjalnym.

Kocójowa zestawiała rzymskie wydanie Wspomnień starobielskich z 1944 roku z wydaniem w Polsce w 1979 oraz paryskie Na nieludzkiej ziemi z 1949 roku z krajowym wydaniem z 1980. Maria Kocójowa podaje 1980 jako datę krajowego wydania Na nieludzkiej ziemi, podczas gdy wykaz w biogramie Wikipedii rozpoczyna wyliczenie wydań drugiego obiegu od Kręgu z 1982. Jej przypisy wskazują Bibliografię podziemnych druków zwartych z lat 1976–1989 (Warszawa 1995, pozycje 803–822) i Katalog druków zwartych drugiego obiegu wydawniczego 1976–1990 ze zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej (Kraków 2001, pozycje 660–676). Te wzmianki nie dowodzą kompletności któregokolwiek skróconego wykazu.

Źródła