Henryk Mańkowski (1872–1924)

Henryk Mańkowski był kolekcjonerem monet polskich i badaczem ich fałszerstw. Elżbieta Korczyńska, autorka jego biogramu na stronie Towarzystwa Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego, zaliczała go do wybitnych numizmatyków.

Życie i pochodzenie

Urodził się w Rudkach pod Szamotułami i był potomkiem generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Uczęszczał do gimnazjum we Wrocławiu, a następnie studiował na uniwersytetach w Hall i Paryżu. Nazwę „Hall” zachowano zgodnie z zapisem biogramu Korczyńskiej. Po odziedziczeniu majątku w Winnogórze w Wielkopolsce osiadł w nim, rozwijając jednocześnie pasję kolekcjonerską.

Kolekcja

Część monet odziedziczył po swoim wuju Bronisławie Dąbrowskim. Znaczną partię zbioru kupił od Stanisława hr. Walewskiego. Korczyńska określała Walewskiego jako znakomitego znawcę i przypisywała przyjaznym kontaktom z nim duży wpływ na rozwój zainteresowań numizmatycznych Mańkowskiego.

Kolekcję powiększał przez współpracę i wymianę z innymi znanymi kolekcjonerami oraz zakupy na zagranicznych aukcjach. Gromadził polskie monety począwszy od najstarszych emisji piastowskich, dążąc do zebrania wszystkich typów. W 1909 roku zbiór liczył około 10 000 okazów, w tym wiele egzemplarzy złotych oraz rzadkie emisje. Korczyńska uznawała tę kolekcję za jedną z najbogatszych w Polsce.

Badania, publikacje i Towarzystwo Numizmatyczne

W biogramie Korczyńskiej podkreślono naukowe podejście Mańkowskiego do numizmatów. Był autorem licznych artykułów w Wiadomościach Numizmatyczno-Archeologicznych. W Wielkich ofiarodawcach Korczyńska podkreślała szczególne uznanie dla jego znajomości fałszerstw monetarnych. Szczególną uwagę poświęcał fałszerstwom polskich monet i zebrał na ich temat obszerne materiały. Wydano je pośmiertnie jako Fałszywe monety polskie (Poznań 1930).

Od 1907 roku był dożywotnim członkiem Towarzystwa Numizmatycznego w Krakowie. W 1908 roku objął jego prezesurę. Gdy w 1922 roku zrezygnował z tej funkcji, nadano mu tytuł pierwszego protektora. Według Korczyńskiej Towarzystwo zawdzięczało mu wiele wartościowych inicjatyw.

Dary dla muzeum

Często odwiedzał Muzeum Czapskich, stanowiące oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, i wspierał je licznymi darami. Korczyńska wymieniała go obok Franciszka Biesiadeckiego wśród hojnych, wielokrotnych ofiarodawców. Przytaczała wspomnienie pierwszego kustosza Gabinetu, Mariana Gumowskiego, który zapamiętał elegancję i uprzejmość Mańkowskiego oraz jego częste rozmowy w Muzeum Czapskich o numizmatyce i sprawach Towarzystwa. Jego zabiegi oraz pośrednictwo doprowadziły do powiększenia zbioru Gabinetu Numizmatycznego o szereg rzadkich złotych monet.

W 1907 roku przekazał między innymi 412 jedenastowiecznych denarów krzyżowych ze skarbu z okolic Winnogóry oraz 20 monet greckich i rzymskich. W 1910 roku ofiarował ozdoby będące częścią znaleziska z Dzierznicy, ocenionego przez Korczyńską jako bardzo cenne. Podpis dawnej ilustracji opisuje te ozdoby jako srebrne i wskazuje Henryka Mańkowskiego jako darczyńcę. W tym podpisie skarb datowano „po 962 r.”, natomiast tekst biogramu mówi o XI wieku. Podpis i biogram stosują różne określenia czasu powstania skarbu.

W latach 1916–1918 podarował łącznie kilkaset bonów wojennych, asygnat i monet zastępczych z lat 1914–1915, emitowanych w różnych miastach Wielkopolski i Pomorza Zachodniego.

Zobacz również: Muzeum Czapskich, Ofiarodawcy zbiorów numizmatycznych.

Źródła