CZAPSCY

Encyklopedia / Dzieła i publikacje

Książki i opracowania Marii Czapskiej

Bibliografia i recepcja twórczości, z wariantami dat w odzyskanych źródłach.

Dorobek Marii Czapskiej obejmuje historię literatury, pamiętnikarstwo, eseje i edycje wspomnień innych osób. Zestawienie łączy zapisany biogram Wikipedii, odzyskany biogram ze strony Towarzystwa z odczytanym artykułem Jerzego Kwiatkowskiego O Marii Czapskiej. Różnice dat wydań zaznaczono przy odpowiednich tytułach.

Praca nad biografią Mickiewicza

W latach 1925–1930 Maria Czapska przebywała w Paryżu na stypendium. Zbierała wówczas materiały do biografii Adama Mickiewicza, która ukazała się po francusku jako La vie de Mickiewicz w Paryżu w 1931 roku. Tę genezę pracy przedstawiają zarówno odzyskana strona Towarzystwa, jak i zapisana kopia Wikipedii.

Książki autorskie i wspomnieniowe

Miejsca i daty wydań w tabeli zachowują dane zapisanej Wikipedii oraz wskazane uzupełnienia Kwiatkowskiego. Nagrodę „Wiadomości Literackich” z 1939 roku za wydaną rok wcześniej Ludwikę Śniadecką odnotowują też oba biogramy.

Tytuł Dane wydania w zachowanych materiałach Charakter
Polemika religijna pierwszego okresu Reformacji w Polsce 1928, według Kwiatkowskiego Opublikowana rozprawa doktorska
La vie de Mickiewicz Paryż 1931 Francuskojęzyczna biografia poety
Ludwika Śniadecka Kraków 1938 Monografia nagrodzona w 1939 przez Wiadomości Literackie
Miłosierdzie na miarę klęsk Londyn 1954, według Kwiatkowskiego Monografia Zakładu św. Kazimierza w Paryżu, według określenia Kwiatkowskiego
Szkice mickiewiczowskie Londyn 1963 Studia pisane w ciągu około trzydziestu lat
Dwugłos wspomnień Londyn 1965 Wspólnie z Józefem Czapskim
Europa w rodzinie Paryż 1970 Historia rodziny i wspomnienia do około 1914 roku
Czas odmieniony Paryż 1978 Dalsze wspomnienia, obejmujące wojnę i rewolucję
Gwiazda Dawida Londyn 1974 w artykule Kwiatkowskiego; Londyn 1975 w zapisanej Wikipedii Dwa różne zapisy bibliograficzne
Ostatnie odwiedziny i inne szkice Warszawa 2006 Wydanie pośmiertne wymienione w biogramie

Opracowania cudzych tekstów

Kwiatkowski przypomina opracowane przez Czapską Wspomnienia Jadwigi Zamoyskiej (Londyn 1961), antologię Polacy w ZSRR (1939–1942) (Paryż 1963) oraz Pamiętniki Sybiraka Edwarda Czapskiego (Londyn 1964). Ta ostatnia pozycja dotyczy Edwarda, a nie brata pisarki Józefa. Rok 1963 antologii potwierdza zapisana kopia biogramu.

Recepcja w artykule Kwiatkowskiego

Kwiatkowski chwali rzeczowość i skromność wspomnień oraz ich dokumentarną wartość. W Europie w rodzinie widzi świadectwo ponadnarodowych więzi arystokracji, w Czasie odmienionym — rozpad jej świata i dojrzewanie osobistych postaw etycznych. Zwraca uwagę na petersburską wspólnotę Czapskich i braci Marylskich, inspiracje Ewangelią, Tołstojem, Romainem Rollandem i Dmitrijem Mereżkowskim. Cytowany opis rozmowy z Mereżkowskim dotyczy napięcia między pacyfizmem a odpowiedzialnością historyczną.

W Dwugłosie wyróżnia wspomnienie o Januszu Korczaku oraz zapis powstania warszawskiego prowadzony w zamieszkiwanej dzielnicy i uzupełniony w Laskach po wyjściu z obozu w Pruszkowie. Przywołuje opinię o cywilach wracających z obozu: ich uwolnienie nie znosiło doświadczenia przemocy i niepewności.

Omawiając Szkice mickiewiczowskie, odwołuje się do recenzji Stanisława Pigonia, który doceniał warsztat, ale polemizował z niektórymi ocenami poety. Zbiór obejmował m.in. dzieciństwo Mickiewicza, jego pobyt na Krymie i w Konstantynopolu, paryskie życie, towianizm, związki z francuskimi przyjaciółmi i pytanie o katolicyzm. Kwiatkowski przedstawia tę wymianę jako spór badaczy, nie podstawę do ujednolicenia ich ocen.

W monografii Śniadeckiej wyróżnia rekonstrukcję zarówno jej romantycznej miłości do Włodzimierza Rimskiego-Korsakowa, jak i późniejszego partnerskiego związku z Michałem Czajkowskim, Sadykiem Paszą. Przywołuje pochwały Boya, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Dąbrowskiej, Iłłakowiczówny i Pruszyńskiego. Za ważne uznaje przywrócenie pamięci o historycznej postaci i badanie przemian patriotyzmu. Krytyk zaznacza, że książki powstawały w skromnych warunkach emigracyjnych, z pracą w paryskiej Bibliothèque Nationale.

Źródła